Als begeleidingsteam willen wij samen met jullie op ontdekkingsreis gaan naar de Emmaus gemeente van de komende jaren. Als opwarmer leggen wij jullie elke zondag een vraag voor om over na te denken en met anderen over te praten en eventueel met de gemeente te delen. Dank voor ieder die met de opwarmers van vorige week aan de slag is gegaan. Op de website kunnen jullie lezen hoe gemeenteleden gereageerd hebben op de vorige opwarmers.

   

De vorige ontdekkingsreizen vindt u hier:

  1. Vraag
  2. Vraag
  3. Vraag
  4. Vraag
  5. Vraag

Vandaag de zesde bezinningsvraag.

Het thema ‘Genade’ is een centraal thema in de protestants christelijke traditie. De ontdekking van Genade door Luther vormde de aanleiding tot de Reformatie. De PKN heeft het begrip vorig jaar centraal gesteld in de nieuwe visienota. Zondag 5 september hoop ik de dienst in het teken van ‘Genade’ te stellen. 

De bezinningsvraag die ik daaraan zou willen verbinden is: Welke betekenis heeft 'Genade' in jouw geloofsbeleving en hoe kan 'Genade’ van betekenis zijn voor het omgaan met verschillen in de gemeente?

In onze groep hebben wij ook over deze vraag nagedacht en hier delen wij vast enkele van onze antwoorden:

  • Sola Gratia, uit genade alleen, aldus Luther. Iedereen wordt uit genade door God aangenomen en wordt daardoor een mens van wie de zonden zijn uitgewist. Dit is de blijde boodschap, dit is het Evangelie. God vergeeft ons onze zonden. In het bidden van het Onze Vader ligt dit mooi besloten. Zoals ook Wij onze schuldenaren vergeven. Ik of het collectieve Wij schenken zo ook genade aan hen die ons iets schuldig zijn.
  • Genade is de grondtoon van mijn geloof. In kruis en opstanding zien wij de diepte van Genade. Genade is een geschenk van God ook aan mij gegeven. Wij moeten als Christenen deze Genade doorgeven aan onze naasten. 
  • Het lied Amazing grace zegt in feite alles over genade. "Genade zo oneindig groot, dat ik die het niet verdien, het leven vond want ik was dood en blind maar nu kan ik zien.

    Ik wil hier graag op reageren. Ik vind het begrip Genade vaak zo zwaar aangezet. En ook de nadruk op zonden en dat ik de genade eigenlijk niet verdien. Daar heb ik eerlijk gezegd wat moeite mee. De termen die wij gebruiken vind ik ook best ingewikkeld voor mensen buiten de kerk. Maar dat vind ik wel met meer kerkelijk termen en gebruiken. Dat even terzijde… Ik ben het ermee eens dat genade een prachtig godsgeschenk is. Een geschenk uit Liefde. Een geschenk dat wij mogen (moeten!) doorgeven.  Ja, dat gaat heel vaak niet goed of niet goed genoeg. Maar ik mag als blijmoedig mens in het leven staan. Met het vertrouwen dat ik het gewoon steeds weer opnieuw mag proberen.

 

Kleuren van Genade – Reacties van gemeenteleden op de bezinningvragen over ‘genade’:

1

Ik zelf moest heel erg nadenken over de betekenis van het woord genade. Ik vind het een “zwaar” woord, een ingewikkeld kerkelijk woord. Een woord dat ik niet zelf in het dagelijkse leven gebruik. Ik kan het woord niet eens helemaal goed uitleggen zelfs. Het is iets dat we van God krijgen. Dat God naar ons kijkt met liefde. Ik vind dat iets heel moois. Maar ik word heel somber als ik dan in kerken soms de herhaling hoor dat we die genade niet verdienen. Met die gedachte zou ik niet willen leven, ik vind die gedachte iets om moedeloos van te worden, een domper. Zo wil ik niet geloven, daar word ik niet blij van. Maar als ik bedenk dat God ons liefde geeft, het beste met ons voor heeft, onvoorwaardelijk, dat vind ik wel iets prachtigs om aan vast te houden. Ik denk ook dat wij dan ook niets anders kunnen dan in liefde met elkaar om te gaan. Dat wij op die manier Gods liefde doorgeven. En naar de verschillen in de gemeente ook op die manier kijken. Iedereen wil het beste voor onze gemeente, daar mag je vanuit gaan, alleen zijn er verschillende opvattingen en ideeën.  Opvoeding, leeftijden en ervaringen spelen een rol, de samenleving verandert nu eenmaal. Elke generatie heeft weer nieuwe opvattingen en ideeën, kijkt anders (ook wel verfrissend) en soms misschien kritischer naar het geloof en zeker naar de kerk en bijbehorende liturgie. Juist door kritisch te vragen en kritisch te kijken, word ik zelf juist geprikkeld en ga ik meer nadenken, gaat er een vlammetje van enthousiasme branden. Juist door de opvattingen van anderen te horen en vooral waarom ze iets graag zouden willen behouden of juist veranderen. Dat is boeiend, maar eerlijk gezegd ook best lastig om dan niet te oordelen of te wijzen met je vinger! En daar komt dan, denk ik, genade bij kijken, proberen er met liefde naar te kijken. Ondanks al onze verschillen zijn we allemaal evenveel waard voor God. 

2

In het ouderlijk huis stond de bundel van Johannes de Heer op het harmonium. Een van de liederen die daaruit gezongen werd was “Ik zie een poort wijd open staan”.

“Genade Gods zo rijk en vrij, die poort staat open ook voor mij” is een van de slotregels.

Ondanks – of misschien dankzij - mijn warme opvoeding heb ik met dit ‘evangelie’ altijd moeite gehad. Dat ik ‘geneigd tot alle kwaad en niet in staat tot enig goed’ (Heidelbergse Catechismus) zou zijn, heb ik altijd aanmatigend van de kerk gevonden. 

De theoloog C.J. den Heyer zegt hierover in zijn boek ‘Ruim geloven’ (uit 2000): “Het probleem is dat vrijwel alle kerken zich met dogma’s en belijdenisgeschriften hebben omringd. Sommigen schermen graag met Schrift en belijdenis, maar ze verenigen twee ongelijksoortige grootheden. Het gevolg is dat de belijdenis voorop staat en de bijbel gelezen wordt met de ogen van de belijdenis. Wie de bijbel in al zijn veelkleurigheid tot zijn recht wil laten komen, zal de belijdenis uit zijn/haar hoofd dienen te bannen”.

Als kruis en opstanding niet meer de kern van mijn geloofsbeleving zijn, welke betekenis heeft dan ‘Genade’? Nadenkend hierover en bladerend in boeken en bladen kwam ik in het blad ‘Flexibel geloven’, onder redactie van o.a. Manuela Kalsky (voor Trouw lezers een bekende naam) een bijdrage tegen van Diana Vernooij, voorgangster van oecumenische basisgemeente De Duif in Amsterdam. Zij schrijft: “In het  christendom is God bevrijder. Het dogma zegt dat God zijn zoon, Jezus Christus, stuurde om voor ons te sterven, zodat we niet in eeuwigheid hoeven te lijden. Blijkbaar hebben we bevrijding nodig. En sterker nog: blijkbaar is bevrijding mogelijk! Helaas worden kerk en geloof maar al te vaak ingezet voor het tegendeel van waarvoor ze zijn bedoeld: houvast en zekerheid. Door de theoloog Karl Barth besefte ik dat de Ene God niet kleinburgerlijk is, maar een God die de poten onder de stoel van alle afgoden wegzaagt. God bevrijdt ons juist van alles wat ons klein houdt in het leven en in de kerk. In de Ene God geloven, betekent vertrouwen hebben dat wat echt waardevol en verrijkend is zich aan ons zal openbaren. Die bevrijding duldt geen God die ons aan banden legt, geen houvast aan eeuwige waarheden en regels, alleen de genade van inzicht en verantwoordelijkheid in het leven. Dat de God die het joodse volk uit Egypte, uit de slavernij, heeft bevrijd geen andere goden duldt, betekent niets anders dan: wees vrij – vertrouw de Geest, wees in het hier en nu, leef de waarheid van de genade in je hart”.

3

Mijn associaties bij `genade`:

  • De genade en waarheid zijn door Jezus Christus gekomen: Uit Zijn volheid ontvangen wij zelfs genade op genade. (Johannes 1, 16,17)
  • Vader, vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen.
  • Vergeef ons onze schulden gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.

4

‘Genade’ en ‘zonde’ kan voor mensen (zeker voor hen die niet in de kerk zijn opgegroeid) zwaar klinken. Dat snap ik. Maar dat is voor mij geen reden om het niet of anders te benoemen. De Bijbel is de leidraad:  ‘Het woord Genade of een afgeleide daarvan wordt 147 keer aangetroffen, verspreid over bijna alle boeken van het nieuwe testament. ’ (Bron Wikipedia). Het offer van JC is zo essentieel in het christelijk geloof, ik ken geen andere woorden dan ‘genade’ en ‘vergeving van zonden’ om die lading te dekken. Meer uitleg over zulke woorden (die ma tm vr op de werkvloer meestal niet gebruikt worden), kan zeker geen kwaad. Persoonlijk zou ik de uitleg en herkomst dan wel zoeken in de grondteksten van de Bijbel. 

5

Ik ben niet zo bezig met ‘genade’ waardoor mijn zonden zouden worden uitgewist. Ik voel me geheel verantwoordelijk voor mijn denken en daden en zal de gevolgen daarvan moeten ervaren. En als ik een ander heb geschaad of andersom dan lijkt ‘vergeving’ mij een betere benadering dan ‘genade’. Voor het omgaan met verschillen in de gemeente lijkt mij ‘genade’ geen goed uitgangspunt. Ik zou me als ik verschillend denk niet serieus genomen voelen. Het lijkt me beter om benaderd te worden met begrip, respect en interesse waarom ik zo denk, zeker in een veelkleurige gemeente.

6

Genade is voor mij voor ‘al het goede dat je ontvangt ‘om niet’’.
Je leven, je gezondheid, je intelligentie, je talenten, het dagelijks eten, vakantie, lieve mensen om je heen, het zijn allemaal zaken die je gegeven worden, ze zijn vrijwel nooit je eigen verdienste. En meer toegespitst op geloof: het je geborgen weten in de handen van de Allerhoogste, niet dankzij, maar ondanks jezelf en je tekortkomingen.
Uit genade leven is dan voor mij in dankbaarheid gebruik maken van je talenten en gaven en deze ook delen waar mogelijk.

7

Genade wordt vaak vertaald als een gunst of een cadeau. Bij genade gaat het in principe om een gunst van een meerdere naar een mindere toe, maar dat denken in termen van een ‘meerdere’ en een ‘mindere’ vind ik persoonlijk vaak ingewikkeld. Het denken in die termen staat voor mijn gevoel gelijkwaardigheid in de weg en dan wordt het lastiger om adequaat met elkaar om te gaan. Je zou natuurlijk kunnen redeneren dat wij als gemeenteleden allemaal ondergeschikt zijn aan God, als onze meerdere. Maar op het moment dat je in een gemeenschap gaat denken in termen van ‘meerdere en mindere’ dan is er een risico dat je binnen de gemeenschap zelf, dus als gemeenteleden onder elkaar, ook in diezelfde termen gaat denken. Het gevaar daarvan is dat je elkaar de maat gaat nemen en dat is volgens mij niet de bedoeling van een woord als genade, maar dat lijkt nu wel aan de hand binnen onze eigen gemeenschap en dat is heel jammer. Zelf ervaar ik God of de Goddelijke vonk niet zozeer als een meerdere maar als een inspiratiebron, een onuitputtelijke bron van liefde en vrede waar je uit mag en kunt putten. Ik zie en ervaar dat zeker als een cadeau, maar gunst of genade zijn door de bijsmaak termen die daar voor mij niet goed bij passen. Ik zou het ontzettend fijn vinden als we als kerkelijke gemeenschap en dus als gemeenteleden elkaar zien als gelijkwaardig en dat we elkaar kunnen verrijken en inspireren, juist doordat we als mensen allemaal anders zijn geschapen naar Gods diverse beeld.

8

Maar ik denk bij genade meteen en vooral aan de Groet aan het begin van de dienst. Deze is uit mijn jeugd:

Genade, barmhartigheid en vrede zij u van God, onzen Vader, en van Christus Jezus onzen Heere in de gemeenschap van de Heilige Geest. Amen. (1 Timotheüs 1:2b)

Voor mij staat het voor: ik kom in de kerk, moe en met een vol hoofd na een drukke week. Ik heb me op veel fronten tekort voelen schieten: Heb ik wel goed geluisterd in dat gesprek met mijn zoon? Zit mijn man wel goed in zijn vel? De zieke buurvrouw nog steeds geen bloemetje gebracht. Mijn collega nog niet gevraagd naar de herdenking van zijn moeder.

En dan sta ik daar, en God is er (Onze hulp... Hij die me nooit loslaat)... En er is genade!: Ik ben een geliefd kind van God. Hoe ik me ook voelde, voor God ben ik genoeg. Ineens schijnt de zon door de ramen en kan ik mijn hart openen voor inspiratie door de Heilige Geest.

PS daarom is het ook zo pijnlijk dat mijn manier van geloven de laatste tijd niet meer voldoende lijkt te zijn in deze gemeente. Ik kan mij dan niet meer openen om te groeien.